Według wiodących operatorów na rynku produktów ekologicznych w Polsce jego wartość w 2017 r. mogła przekroczyć rekordowy próg 250 mln €. Najwięksi producenci i dystrybutorzy w tym sektorze handlu wciąż odnotowują dwucyfrowe wzrosty wynoszące od 20 do 50%. Po lekkim spowolnieniu można liczyć, że tendencja wzrostowa w sprzedaży asortymentu BIO w Polsce będzie się umacniać

 

Tekst: Marcin Fajerski

 

Rynek produktów ekologicznych w Polsce należy obecnie do najdynamiczniej rozwijających się i najbardziej perspektywicznych sektorów produkcji i handlu w kraju. Mimo iż od państw takich jak Dania czy Niemcy dzielą nas w tym względzie całe lata świetlne, konsumpcja żywności ekologicznej w Polsce rośnie w oszałamiającym tempie. Już w 2025 r. wg szacunków „Rzeczpospolitej” rynek może osiągnąć wartość przekraczającą 750 mln €. Oznaczałoby, że sprzedaż produktów w standardzie BIO może zwiększyć się o blisko 200% w stosunku do 2017 r. Ten hurraoptymistyczny scenariusz najpewniej się sprawdzi! Jeśli rynek będzie notował roczne wzrosty rzędu 20%, wyniki mogą okazać się jeszcze bardziej spektakularne.

Rolnictwo ekologiczne w Polsce

Z danych IJHARS wynika, że liczba gospodarstw ekologicznych w Polsce w 2014 i 2015 r. zmniejszyła się. W 2016 r. można było zaobserwować zmianę tej tendencji i liczba producentów zwiększyła się do 23 375. To nadal o 2052 podmiotów mniej niż na koniec 2014 r. Powierzchnia certyfikowanych użytków rolnych również spadła z ok. 580 tys. ha w 2015 r. do ok. 536 tys. ha w 2016 r. Nie oznacza to jednak, że rolnictwo ekologiczne w Polsce doświadcza regresu. Dane dotyczące liczby producentów i areału użytków rolnych dopiero teraz dają realne, niezafałszowane wyobrażenie o rynku produkcji rolnej. Z tej metody produkcji rezygnują bowiem najczęściej rolnicy nastawieni bardziej na dopłaty niż produkcję.

Aktualnie wg danych IJHARS największą powierzchnię ekologicznych użytków rolnych zajmują w Polsce rośliny na paszę, łąki i pastwiska oraz zboża, które stanowią już niemal 77% areału objętego certyfikacją. W gospodarstwach ekologicznych najczęściej prowadzony jest chów drobiu, owiec i bydła, choć Polska słynie z produkcji certyfikowanych jabłek oraz owoców miękkich, m.in.: truskawek, jagód, aronii i porzeczek.

 

Wzrost liczby przetwórców ekologicznych

Obecnie w Polsce obserwuje się silny rozwój przetwórstwa ekologicznego. Od 2015 do 2016 r. liczba podmiotów prowadzących działalność w tym zakresie wzrosła z 562 do 705. Szczególnie dynamicznie rozwija się w naszym kraju przetwórstwo ekologicznych owoców oraz warzyw. Jeszcze w 2014 r. w Polsce przetworzono 383 924,8 ton tych surowców, w 2015 r. ta liczba zwiększyła się niemal trzykrotnie, podobnie jak w 2016 r., kiedy przetworzono 3 821 028,2 ton warzyw i owoców w standardzie BIO.

W Polsce zaczyna się rozwijać także produkcja ekologicznego mleka oraz wyrób certyfikowanych serów. O ile w 2015 r. wyniosły one zaledwie 4 095,7 ton, o tyle w 2016 r. wielkość produkcji osiągnęła wartość 149 305,3 ton. Sama liczba podmiotów zajmujących się przetwórstwem mleka zwiększyła się dwukrotnie w ciągu roku – wynika z danych IJHARS. Należy nadmienić, że na krajowym rynku nabiału w standardzie BIO pojawiły się w tym czasie duże firmy, m.in. Bakoma oraz Piątnica.

Zmieniający się rynek

Jeszcze w 2015 r. wartość rynku ekologicznej żywności w Polsce wynosiła 167 mln €, a statystyczny Polak przeznaczał na produkty w standardzie BIO zaledwie 4 euro. W 2017 r. rynek osiągnął 250 mln €, co świadczy o jego rozwojowym potencjale. Należy jednak podkreślić, że udział sprzedaży certyfikowanych produktów w obrębie sektora FMCG w Polsce nadal nie przekracza 1%.

Motorem napędowym branży ekologicznej żywności w Polsce jest przede wszystkim rosnąca świadomość społeczeństwa dotycząca zalet produktów z certyfikatem rolnictwa ekologicznego. Z danych SGGW wynika, że sięgają po nie najczęściej kobiety z wykształceniem wyższym lub średnim. Najczęściej są to młodsi mieszkańcy dużych miejscowości o średnich lub wysokich dochodach, którzy prowadzą zdrowy styl życia. Zauważa się też, że wśród konsumentów żywności ekologicznej najczęściej przeważają osoby dysponujące wolnym czasem, zainteresowane gotowaniem, ceniące walory smakowe produktów i czytające etykiety produktów.

Konsumenci ekologicznej żywności w Polsce

Z danych IMAS International wynika, że najsilniejsze skojarzenie z produktami ekologicznymi w Polsce to zdrowa żywność – 52% wskazań. Choć jest ono pozytywne, wiąże się z ryzykiem utożsamiania, a więc i mylenia żywności ekologicznej z całą gamą lokalnych, funkcjonalnych lub naturalnych produktów, które nie są ekologiczne. Drugie najczęstsze skojarzenie z produktami w jakości BIO to niestety wysoka cena. Wskazuje ją 1/5 badanych przez IMAS International. Trzeba jednak podkreślić, że szczególnie są to konsumenci rzadko kupujący certyfikowane artykuły spożywcze lub niekupujący ich. Zdecydowana większość skojarzeń z żywnością ekologiczną w Polsce jest pozytywna.

Bariery zakupu produktów ekologicznych

Mimo wszystko należy uznać, że główną barierą zakupu certyfikowanej żywności w Polsce pozostaje cena, co potwierdzają dane IMAS International. Wynika z nich, że aż 64% badanych wskazuje ją jako główną przeszkodę zakupu. Obiektywną barierę stanowi także słaba dostępność produktów ekologicznych, którą wskazuje 16% respondentów badań IMAS International. Ponad 13% uczestników badań przyznaje, że sklepy specjalistyczne z tym asortymentem są za daleko, a 11% z nich nie wie, gdzie kupić certyfikowaną żywność. Co interesujące, dane te pokrywają się częściowo z wynikami badań Wyższej Szkoły Zawodowej w Sanoku sprzed prawie 3 lat.

Niepokojącym symptomem wydaje się brak wiary w ekologiczną żywność – 25% i związany z tym brak zaufania do certyfikatów – 15% – podaje IMAS International. Co więcej, niemal co 4. badany nie dostrzega potrzeby zakupu certyfikowanej żywności.

Dystrybucja detaliczna produktów ekologicznych

Największy wybór produktów ekologicznych w Polsce nieodmiennie znajduje się w sklepach specjalistycznych, których liczba przekroczyła 1000 punktów i stale rośnie. Należy jednak zaznaczyć, że żywność w jakości BIO staje się coraz szerzej dostępna w największych sieciach handlowych, sieciach convenience, sklepach ogólnospożywczych, na specjalistycznych i tradycyjnych bazarach, w drogeriach oraz sklepach internetowych.

Konsumenci w Polsce najczęściej kupują ją w sieciach super- i hipermarketów lub dyskontów, ale trzeba podkreślić, że zakupy w tych miejscach są zdecydowanie częstsze wśród nabywców nieregularnych, co potwierdzają badania IMAS International. Regularni konsumenci produktów ekologicznych kupują je najczęściej na bazarach – 42% oraz w sklepach specjalistycznych – 41%. Co interesujące, im osoby młodsze, tym częściej nabywają certyfikowane artykuły spożywcze w sieciach handlowych, a rzadziej w sklepach ekologicznych.

 

Sklepy ekologiczne

W Polsce zwiększa się liczba delikatesów specjalistycznych powstających nie tylko w centrach największych miast, ale także na obrzeżach dużych aglomeracji miejskich i w mniejszych miejscowościach. Można prognozować, że ta tendencja się utrzyma, ponieważ wygoda zakupów, oszczędność czasu i lokalizacja sklepu ma ogromny wpływ na wybór ich miejsca. Należy też podkreślić, że zauważalnie rośnie liczba placówek specjalistycznych, których powierzchnia przekracza 100 m kw., jak np. La Vie Claire, otwarty w gdańskiej Galerii Przymorze. Na mapie Polski pojawiają się też pierwsze supermarkety, m.in. Organic Farma Zdrowia w warszawskim drapaczu chmur Q22 czy BioFamily supermarket w Poznaniu.

Prognozy dla rynku produktów ekologicznych

Potencjał rynku produktów ekologicznych w Polsce nadal jest ogromny. Dla branży certyfikowanej żywności w naszym kraju można wysunąć bardzo optymistyczne prognozy. Wzrosty w tym sektorze handlu z pewnością będzie stymulowała rosnącą dostępność produktów w standardzie BIO we wszystkich kanałach dystrybucji. Ponadto ceny certyfikowanej żywności stają się coraz bardziej atrakcyjne dla wszystkich grup konsumentów, nawet tych o średnio zasobnym portfelu. Można liczyć, że czynnik ten odegra istotną rolę w dalszym rozwoju rynku.

Branży sprzyjać będzie też z pewnością działalność organizacji zrzeszających podmioty zajmujące się produkcją, przetwórstwem i handlem, m.in. Polskiej Izby Żywności Ekologicznej oraz Stowarzyszenia „Polska Ekologia”. Należy podkreślić, że przed dynamicznie rozwijającym się w Polsce sektorem ekologicznym stoi jeszcze wiele wyzwań dotyczących m.in. zwiększania mocy produkcyjnych i poszerzania dystrybucji. Jak dotąd jednak producenci i dystrybutorzy potrafią dostosować się do szybkiego tempa ewolucji rynku produktów ekologicznych.